Sjálfbær ferðamennska gengur út á það að reynt er að hafa sem minnst umhverfisáhrif og áhrif á menningu svæða en að sama skapi stuðlað að uppbyggingu í atvinnusköpun. Markmið sjálfbærrar ferðamennsku er að þróunin hafi jákvæð áhrif á heimamenn, ferðaþjónustufyrirtæki og ferðamennina sjálfa. Sjálfbær ferðamennska er ekki það sama og náttúruferðamennska (ecotourism).
Áhrif ferðamennsku almennt (staðreyndir):
- Um 1 billjón fólks ferðaðist um heiminn árið 2009 og er áætlað að fjöldinn nái 1.6 billjón árið 2010
- Áætlaður ferðakostnaður er yfir 700 $ (US) á mann
- Ferðamannaiðnaðurinn heims telur um 10% af heildar GDP (Gross Domestic Product)
- Ferðamannaiðnaðurinn skapar um 10% störf í heiminum beint og óbeint
- Að lágmarki 25 milljónir manna í yfir 52 löndum sæta ofbeldi, ofsóknum og búa á hamfarasvæðum - sem hefur áhrif á ferðmannaiðnaðinn
Áhrif ferðamennsku á umhverfið:
- Meðal kanadísk fjölskylda notar um 326 lítra af vatni ádag, þorp með 700 íbúa í þróunarlöndum notar um 500 lítra af vatni á mánuði og ferðamenn í lúxus
- Hótelherbergjum nota um 1800 lítra á mann yfir eina nótt
- Meðalmanneskja í Bretlandi notar um 150 lítra af vatni á dag eða 3x meira en þorpsbúi í Asíu
- Ein dýra- og plöntutegund deyr út á þriðju hverri mínútu
- 70% af sjávardýrategundum er í útrýmingarhættu
- Hinn vestræni heimur (með 17% íbúa heims) notar um 52% af orku heims
- Ein ekra af skógi tekur upp 2.6 tonn af CO2 á ári
- Um 58% af kóralrifum heims eru í hættu
- Áætlað er að sjávarborð hækki um 70 cm á næstu 10 árum
- Árið 2050 munu loftslagsbreytingar leitt beint til þess að 30% af tegundum verða útdauðar, 90% af kóralrifum heims verða horfin og helmingur af regnskógum Amazon
- Síðan 1970 hefur 1/3 af náttúru heims verið eyðilagður með athöfnum manna
- Helmingur mannkyns lifir í borgum og það á enn eftir að aukast. Í Latnesku Ameríku og Karabíahafinu lifa 76% fólks í borgum
- Um 2036 verða um 1200 milljónir bíla á jörðinni sem er tvöföldum á því sem nú er
- Evrópubúi notar um 14x meiri orku en íbúi á Indlandi
- Fyrir hverja eina gráðu hlýnun yfir 34°C, minnkar uppskera á hrísgrjónum, mais og hveitiframleiðsla í hitabeltislöndum gæti minnkað um 10%
(Sources: FOC, 2002, WTO, 2000 & 2002, UNWTO, 2007, www.risingtide.co.uk, 2004, UN, 2003, Gov't of Canada, 2005, Science Musuem, 2006). http://www.sustainabletourism.net/ )
Lausnin felst í sjálfbærri ferðamennsku þar sem markmiðið er að endurhugsa og innleiða nýjar hugmyndir. Það þarf að ná jafvægi með tilliti til þolmarka og notkunar þegar kemur að stöðugum breytingum, vöktun og skipulagningu ferðamennsku. Það þarf að hugsa til langs tíma t.d. 10, 20 ára eða meira og viðurkenna að breyting getur verið óafturkræf. Taka þarf með í skipulagningu allar þrjár víddir sjálfbærni þ.e. efnahagslega, félagslega og umhverfislega en þær hafa áhrif á fjárfesta, hagsmunaaðila, fólkið og ferðamenn, iðnað og stjórnvöld.
The Global Sustainable Tourism Criteria (GSTC) hefur reynt að leiða samvinnu yfir 30 félagasamtaka og fyrirtækja til þess að búa til nokkrar grundvallarreglur varðandi skilning og staðla skipulag í sjálfbærri ferðamennsku. Um er að ræða lágmarksstaðla sem fyrirtæki eru hvött til þess að tileinka sér og ná. Aðferðarfræðin var þróuð á 2ja ára tímabili af helstu sérfræðingum heims í ferðmennsku, fræðimönnum og aðilum í einkageiranum. Niðurstaðan eru 37 staðlar sem falla undir fjögur megin svið:
- Áhrifaríkt sjálfbært skipulag
- Hámörkun samfélagslegs og efnahagslegs ávinnings í heimabyggð
- Varðveisla menningarverðmæta
- Minnkun neikvæðra umhverfisáhrifa
Sjálfbær ferðamennska er þróun sem aldrei lýkur enda í sífelldri þróun og mótun í átt til betri umhverfisvitundar með það að markmiði að minnka neikvæð áhrif á umhverfið.
Náttúruferðamennska (ecotourism) er ábyrg ferðamennska til viðkvæmra, sjaldgæfra og friðaðra svæða sem ekki þola mikinn fjölda ferðamanna. Markmiðið er að uppfræða ferðamenn um friðun vistkerfa, beinan ávinning af hagfræðilegri þróun og pólitískri íhlutun á samfélög, hvetja til virðingar fyrir fjölbreyttni samfélaga, mismunandi viðmiðum og gildium og mannréttindum. Síðan 1980 hefur náttúruferðamennska verið talin mikilvæg af umhverfisverndarsinnum til þess að varðveita upplifun náttúruauðlinda fyrir komandi kynslóðir á ósnortinni náttúru og víðernum. Þessi tegund ferðamennsku er dæmigerð þar sem ferðamenn ferðast á ákvarðanastaði þar sem flóra, fána og menning er megin aðdráttaraflið. Eitt einkennið er að ferðamönnum er boðin innsýn í líf fólks og áhrif þeirra á umhverfið og náttúru sem þau búa í. Ábyrg náttúruferðamennska leitast við að lágmarka neikvæð áhrif hefðbundinnar ferðamennsku á umhverfið. Þessi tegund ferðamanna leitast við að endurvinna, nota lágmarks orku og vatn og búa til hagkvæm tækifæri fyrir samfélagið. Náttúruferðamennska er því mjög umhverfis og samfélagslega miðuð.